Czego potrzebują ukraińscy uchodźcy

Trwająca od 24 lutego rosyjska napaść na Ukrainę spowodowała największą od 1945 r. falę uchodźców w Europie. Składają się na nią zarówno tzw. uchodźcy wewnętrzni, którzy opuścili miejsca swojego zamieszkania i szukają bezpiecznego schronienia w granicach Ukrainy, jak i ci, którzy opuścili swój kraj. Ich liczba przekroczyła w połowie kwietnia 4 miliony i nadal rośnie. Większość skierowała się do Polski, gdzie znaleźli bezpieczne i gościnne schronienie.

Ogromna skala polskiej pomocy

Skala pomocy udzielonej przez Polaków, różne instytucje i państwo polskie jest bardzo duża. Tylko z danych udostępnionych w ostatnich dniach przez Episkopat Polski, możemy dowiedzieć się o tej, która była dystrybuowana za pośrednictwem parafii katolickich w naszym kraju. Dzięki niej, tymczasowe schronienie otrzymało niemal 300 tys. osób, wydano im ponad 11 milionów posiłków, a 125 tys. dzieci i 94 tys. osób starszych otrzymało pomoc i opiekę.

Ci, którzy nadal znajdują się na terenie Polski, korzystają też z gościny osób prywatnych, darmowego transportu czy pomocy w znalezieniu pracy w sektorze prywatnym czy publicznym. W przestrzeni publicznej polskich miast witają ich plakaty z hasłem „Jesteśmy z Wami", a na ulicach spontaniczne odruchy poparcia i deklaracji pomocy.

Naukowcy zbadali potrzeby uchodźców

Dostarczając im różnych form potrzebnej pomocy, warto zadać sobie najważniejsze pytanie: czego potrzebują uchodźcy? Z badania sondażowego realizowanego przez międzynarodowy, polsko-ukraiński zespół naukowców z udziałem Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, możemy dowiedzieć się o ich najważniejszych potrzebach, dzięki czemu ludzie mogą liczyć na wsparcie którego naprawdę potrzebują, a pomoc trafia w miejsca, gdzie jest naprawdę dobrze wykorzystana.

W naszym badaniu przygotowaliśmy zatem listę ponad dwudziestu odpowiedzi dotyczących aktualnych potrzeb uchodźców i poprosiliśmy o wybór pięciu najważniejszych. Ankieta była dostępna w trzech wersjach językowych: ukraińskiej, angielskiej i rosyjskiej, a jej wypełnianie było możliwe poprzez internetowy link widoczny na pulpicie tabletów, w które wyposażeni byli ankieterzy.

W ciągu trzech tygodni udało nam się zebrać niemal 500 wypowiedzi uchodźców, dzięki którym poznaliśmy ich sytuację po opuszczeniu Ukrainy, ich potrzeby, obawy i plany. W tym tekście skupiam się na potrzebach, ponieważ ich właściwe rozpoznanie jest potrzebne przy świadczeniu wszelkich form pomocy i daje szansę na właściwe skierowanie wysiłku wolontariuszy, a tym samym także samych Ukraińców włączających się aktywnie w działalność charytatywną.

Liczna diaspora ukraińska, która zamieszkuje w Polsce od roku 2014, gdy rozpoczął się masowy exodus, także angażuje się w tą aktywność, dopełniając grona osób gotowych do niesienia różnych form pomocy.

Kim są uchodźcy z Ukrainy?

Jakie są zatem potrzeby ukraińskich uchodźców? Mają one związek ze strukturą tej zbiorowości, którą znamy m.in. dzięki zapisom do bazy PESEL. Do 10 kwietnia 2022 roku, wśród uchodźców, którzy skorzystali z tej możliwości, 44% stanowiły kobiety, 49% dzieci, a jedynie 3% to mężczyźni, i ostatnie 3% - osoby w wieku powyżej 65 roku życia. Widzimy zatem, że populacja uchodźców, w zdecydowanej większości składa się z młodych matek z dziećmi, co ma wpływ na ich potrzeby w naszym kraju.

Najważniejsze potrzeby

Co pokazują dalej nasze badania, wśród najważniejszych potrzeb wymieniają oni (one) te związane ze schronieniem, znalezieniem opieki dla swoich dzieci i pracy dla siebie. A dokładniej, wśród najczęściej wybieranych przez nich w naszym badaniu potrzeb znajdują się: pomoc w znalezieniu pracy, różne formy pomocy materialnej, pomoc w długoterminowym wynajmie mieszkania, kurs języka polskiego oraz pomoc medyczna.

Wśród kolejnych wymieniano natomiast: pomoc z znalezieniu szkoły lub żłobka dla dzieci, tymczasowe schronienie, pomoc w zakupie lekarstw, oraz pomoc w skontaktowaniu się z bliskimi pozostałymi w domach, w Ukrainie, oraz pomoc w dołączeniu do innych krewnych, którzy przybyli tu wcześniej.

Wyniki te, po uzupełnieniu kolejnymi wypełnionymi ankietami, w tym także realizowanymi w innych krajach, posłużą do opracowania raportów pozwalających precyzyjniej określić ich potrzeby, już teraz jednak widzimy, że znaczna część z nich leży w zakresie możliwości zwyczajnych mieszkańców naszego kraju. Może dotyczyć zarówno zaoferowania im tymczasowego lub wręcz dorywczego zatrudnienia, schronienia - w miarę naszych możliwości lokalowych i materialnych czy innych formy pomocy udzielanych za pośrednictwem jednej z wielu aktywnych na tym polu organizacji.

Przyszłość nieznana – konieczna pomoc długofalowa i międzynarodowa

Nie wiemy, jak będzie rozwijała się sytuacja uchodźców, ilu z nich zdecyduje się na powrót do swoich domów, a ilu będzie zmuszonych pozostać tu na dłużej. Należy mieć nadzieję, że za tą sytuacją pójdą konkretne formy pomocy i wsparcia finansowego i materialnego - także międzynarodowego.

Niemniej istotne jest jednak także wzajemne zrozumienie i współpraca, choćby w zakresie rozpoznawania potrzeb uchodźców i naszych możliwości ich realizacji. Po czasie spontanicznych i masowych odruchów serca, przygotujmy się zatem na dłuższą i dobrze zaplanowaną działalność, która umożliwi nam przeżycie tego niełatwego czasu.

Zdjęcia: Pexels.com, Witold Tkaczyk

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.