Czy rozmawiać z dziećmi o wojnie?

prof. Jakub Isański

To dramatyczne pytanie stało się w ostatnich dniach aktualne. Jeszcze niedawno odnosiło się jedynie do historii, teraz jest pytaniem o to co dzieje się za naszą wschodnią granicą.

Towarzysząca nieodłącznie wojnie ludzka krzywda widoczna jest na fotografiach prasowych i nagrywanych smartfonami filmików. Informacje docierają do nas także wraz z kolejnymi falami uchodźców, wraz z ich niepewnością o los swoich najbliższych pozostałych w regionach walk.

Zapomniane tematy umierania i śmierci

Tematyka umierania i śmierci jest ważną, chociaż w ostatnich latach zapominaną, częścią naszej kultury. Towarzyszące jej obrzędy, zwyczaje związane z żałobą po zmarłych, pozwalały w jakimś sensie poradzić sobie ze smutkiem i poczuciem straty. Rozmowy z najstarszymi krewnymi, pomagały nie tylko zaczerpnąć z ich życiowej mądrości, ale także poznać tragiczne wydarzenia ich dzieciństwa i młodości, które przypadało na czas wojny. Zazwyczaj wspomnienia te kończyły się życzeniem, aby kolejne pokolenia nie musiały doświadczać tej tragedii.

Trzeba rozmawiać z dziećmi o wojnie – ale jak?

Pytanie czy, a raczej - jak, rozmawiać z dziećmi o wojnie wykracza poza wymiar pedagogiczny czy psychologiczny, a staje się komentarzem do naszego dnia codziennego. Uważam, że tak jak w przypadku wielu innych ważnych tematów, to rodzice powinni być dla swoich dzieci źródłem wiedzy i informacji na temat wydarzeń wojennych.

Rozmowy o wojnie można usłyszeć w tramwaju i autobusie, na internetowych portalach. Wypowiadają się na ten temat wszyscy, z całą pewnością więc rozmowy te dotrą do naszych dzieci. Wojna, którą widzimy na urywanych, amatorskich nagraniach dostępnych w Internecie nie jest taka jak w filmach. Z wypowiedzi ludzi, którzy znaleźli się w obszarze działań wojennych widać obawę o swoje bezpieczeństwo, ale i niepewność oraz lęk o najbliższą przyszłość. Naturalną reakcją jest chęć zgromadzenia zapasów jedzenia czy znalezienia bezpiecznego schronienia.

Dostarczyć poczucie bezpieczeństwa i wesprzeć ukraińskich znajomych

Jak w tej sytuacji rozmawiać o tym z dziećmi? Nie będąc psychologiem mogę jedynie powiedzieć, że najważniejsze wydaje mi się dostarczenie dzieciom wsparcia i poczucia bezpieczeństwa, a także informacji o otaczającej nas sytuacji dostosowanej do ich wieku i możliwości percepcyjnych.

Wiele z naszych dzieci uczy się razem ze swoimi rówieśnikami, którzy w ostatnich latach przyjechali do Polski zza wschodniej granicy - także w tym miejscu możemy okazać realne wsparcie i pomoc nie tylko własnym dzieciom, ale i ich kolegom i koleżankom.

I nie ograniczajmy się jedynie do nic nie znaczących lajków i wyrazów internetowego oburzenia. Możemy skontaktować się z którąś z organizacji dostarczających pomoc materialną potrzebującym zarówno na Ukrainie, jak i tu, na miejscu, uchodźcom. Możemy wziąć udział w którejś z manifestacji, albo powiedzieć życzliwe słowo Ukraińcom, których dzisiaj spotkamy w miejscu swojego zamieszkania. Możemy też pracować, nie ulegać panicznym nastrojom rozsiewanym przez niesprawdzone internetowe źródła i pokazać naszym dzieciom odpowiedzialne zachowanie w tych dziwnych czasach.

Zdjęcie ilustracyjne: Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.