Jak wspierać dziecko odseparowane od swoich bliskich

Ludmiła Jaszczenko

Komunikacja z rodzicami ma ogromne znaczenie dla poczucia bezpieczeństwa i dobrego samopoczucia dziecka.

Z powodu wojny na Ukrainie wiele rodzin zostało przymusowo rozdzielonych. Dzieci są oddzielone od swoich ojców, matek, sióstr, braci, dziadków. W najtrudniejszych przypadkach dzieci są oddzielone od obojga rodziców. Taka wymuszona separacja może prowadzić u dziecka do zaburzeń snu, odżywiania, zachowań społecznych i do rozwoju depresji, stanów lękowych i objawów stresu traumatycznego.

Jakie są oznaki traumatycznej separacji

Dziecko jest zmęczone, zdezorientowane, może wyglądać na przestraszone i zdenerwowane. Nieufność wobec innych dorosłych w takim czasie może być również sygnałem, który wskazuje, że dziecko przeżywa stres związany z rozłąką z bliskimi. Niektóre dzieci potrafią się zamknąć emocjonalnie, często płaczą, nie mają ochoty na komunikowanie się z rówieśnikami. Zachowanie dziecka może ulec zmianie – od apatycznego do pobudzonego emocjonalnie lub agresywnego, mogą pojawić się problemy z uwagą. Można również zauważyć, że dziecko boi się samotności, czy zapomina, jak samodzielnie iść do toalety. Objawy traumatycznej separacji mogą obejmować także problemy z jedzeniem lub spaniem, bóle głowy, bóle brzucha lub inne zaburzenia psychosomatyczne.

U bardzo małych dzieci można zaobserwować zaburzenia snu i odżywiania, częsty płacz lub oznaki rozchwiania emocjonalnego.

Jak pomóc dziecku przetrwać ten trudny okres

Najważniejsze jest nawiązanie i utrzymanie relacji opartej na zaufaniu do osoby dorosłej, z którą przebywa dziecko.

Dużo łatwiej jest, gdy dziecko jest z mamą lub babcią. Wsparciem dla niego są bliscy. Należy pamiętać, że również stan psycho-emocjonalny osoby dorosłej jest bardzo ważny. Dlatego, jeśli jesteś mamą lub babcią i też jest wam trudno przejść przymusową migrację, poszukajcie pomocy u specjalistów. Stabilizując swój stan psycho-emocjonalny będziecie mogli skuteczniej wspierać swoje dziecko na drodze do przystosowania się do nowych warunków.

Jeśli dziecko zostanie odseparowane od najbliższych krewnych, jak ojciec i matka, zadaniem dorosłych opiekujących się dzieckiem będzie budowanie relacji opartych na zaufaniu. Nie ma potrzeby „kupowania" dziecka cukierkami. Ważne będzie wsparcie, gdy dziecko będzie smutne, płaczące. Zadbajcie wtedy o podstawowe potrzeby dziecka. Zapewnijcie dziecko, że jest bezpieczne i może wam zaufać. Jeśli dziecko jest małe, im częściej je przytulacie, tym łatwiej będzie mu przeżywać stres. Pamiętajcie, kontakt fizyczny jest ważnym elementem wsparcia psychologicznego, ale tylko za zgodą dziecka. Więc po prostu zapytajcie je, czy chce być przytulone.

Bajkoterapia i terapia przez zabawę

Dobrym narzędziem wsparcia psychologicznego dla młodszych dzieci jest bajkoterapia i terapia przez zabawę. Odtwarzając sytuacje lękowe, dziecko uwalnia wewnętrzne napięcie i stres na zewnątrz. Dlatego zachęcamy do oferowania gier tematycznych z samochodami, lalkami itp. Zaproponujcie dziecku napisanie historii o bliskich, lub razem napiszcie list i wyślijcie go pocztą.

Jeśli to możliwe, organizujcie stały kontakt z bliskimi – telefoniczny lub wideo przez komunikatory.

Młodzież, która doświadcza zmiany otoczenia i rozłąki z bliskimi i przyjaciółmi, można wspierać rozmowami, cierpliwością i zrozumieniem tego, że nastolatek może zachowywać się denerwująco, a zarazem być akceptowany przez innych. Zaproponujcie swojemu nastolatkowi pomoc psychologa.

Stosujcie takie zachowania:

• mówcie do dziecka spokojnym głosem,
• bądźcie cierpliwi,
• dbajcie o podstawowe potrzeby dziecka,
• pomóżcie dziecku skontaktować się z bliskimi,
• zapewnijcie dziecko, że jest bezpieczne,
• porozmawiajcie o jego emocjach,
• zapytajcie, czy dziecko chce być przytulone,
• organizujcie zabawy terapeutyczne, rysujcie.

Dzieciom doświadczającym separacji dobrze pomagają praktyki psychologiczne, które odzwierciedlają kulturę i język dziecka. Dlatego zachęcamy do kontaktu z ukraińskimi psychologami, którzy są w waszym mieście, lub poszukania specjalisty, który pomoże dziecku online.

Numery telefonów do uzyskania pomocy psychologicznej:

• Platforma Mindly 0 800 4000 23 (z Ukrainy), +38 050 493 0307 (z zagranicy);
• Bezpłatna infolinia Czerwonego Krzyża Porozmawiajmy 0 800 331 800;
• Stowarzyszenie doskonalenia zawodowego psychologów i psychoterapeutów na Ukrainie. Numer telefonu psychologicznej pomocy kryzysowej: 096 260 1575;
• Fundacja Charytatywna Głosy Dzieci pomaga dzieciom przezwyciężyć psychologiczną traumę wojny. 095 785 6069.

CZYTAJ TEKST RÓWNIEŻ W JĘZYKU UKRAIŃSKIM

Zdjęcie: Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.