Syndrom uchodźcy

Liudmyla Yashchenko

Inwazja Rosji na Ukrainę z 24 lutego 2022 r. zapoczątkowała największą wojnę w Europie po II wojnie światowej pod względem skali zniszczeń, liczby zabitych, liczby przesiedleńców i uchodźców. Ponad 7,2 mln Ukraińców opuściło kraj, stając się uchodźcami.

Osoby, które w wyniku wojny musiały zmienić miejsce zamieszkania, zauważają wzrost poziomu lęku o własną przyszłość oraz o życie i zdrowie swoich bliskich. Czują beznadziejność, niepewność, tęsknotę za domem, poczucie winy i wstydu, wątpliwości itp. Takie spektrum emocji paraliżuje i uniemożliwia racjonalne działanie oraz adaptację w nowym miejscu, a to prowadzi do tzw. syndromu uchodźcy.

Syndrom uchodźcy to zespół objawów, reakcji organizmu człowieka na stres wywołany wymuszoną przeprowadzką.

Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób nie rozpoznaje zespołu uchodźcy jako chorobę. Jest to bardziej ogólny termin określający zespół objawów, gdy osoba doświadcza ciągłego lęku, wahań nastroju, epizodów depresyjnych i nie może planować przyszłości.

Syndrom uchodźcy to zmiana stanu świadomości spowodowana traumą rozłąki z miastem, w którym osoba się urodziła.

Jakie objawy może mieć osoba zmuszona do opuszczenia domu i znalezienia się w obcym kraju?

• Zwiększona drażliwość
• Poczucie winy za przebywanie w bezpiecznym miejscu
• Niemożność radowania się i odczuwania pozytywnego nastroju
• Poczucie bezradności
• Depresyjny nastrój
• Agresja
• Wahania emocjonalne w stosunku do miejscowej ludności — od poczucia wdzięczności do poczucia złośliwości wobec osiadłego życia.

Z biegiem czasu zespół tych uczuć może doprowadzić do zaburzeń depresyjnych, zespołu stresu pourazowego, chorób somatycznych, a co za tym idzie, zmiana jakości życia osoby, która z różnych powodów zdecydowała się na ucieczkę z kraju.

Znajdując się w deficycie i przetrwaniu, człowiek poświęca dużo energii na stabilizację swojego stanu psychoemocjonalnego. Nasilają się konflikty zewnętrzne i wewnętrzne, problemy osobiste. Niedokończone sprawy stają się przyczyną złego nastroju.

Dość trudno jest utrzymać koncentrację na adaptacji, samorealizacji i poszukiwaniu wewnętrznego potencjału.

Jak złagodzić swój stan?

• Zaakceptuj fakt, że Twoje uczucia są normalną reakcją na nienormalne okoliczności.
• Przywróć samoopiekę. Sen, jedzenie, spacery. Powrót do przedwojennych nawyków domowych – poranna kawa, jogging i tym podobne.
• Znajdź psychologa w swoim mieście i zapisz się na konsultację. Być może to właśnie w rozmowie ze specjalistą będziesz w stanie poczuć swój wewnętrzny potencjał i znaleźć punkty oparcia.
• Rozmawiaj o swoich uczuciach z otoczeniem. Czasami informacja zwrotna pomaga spojrzeć na problem z zewnątrz, znaleźć alternatywne wyjaśnienia i znaleźć nowe strategie adaptacji.
• Zrozum, że nie trzeba wstydzić się swojego bezpieczeństwa, tego, że ratujesz siebie i swoją rodzinę.

Rozpocznij proces socjalizacji w nowym miejscu. Zrób plan na tydzień, staraj się zaplanować nie tylko rozwiązywanie problemów, szukanie pracy i uczęszczanie na kursy językowe, ale także odpoczynek.

Głównym celem adaptacji uchodźców jest jak najszybsze oswojenie się z nowym środowiskiem przy minimalnych stratach moralnych i fizycznych. Można to osiągnąć, rozwiązując następujące pytania:

1. Dostosowywać się do nowych okoliczności;
2. Nie przeciwstawiać się;
3. Angażować się w produktywną pracę;
4. Zyskać poczucie bezpieczeństwa.

Powodzenie adaptacji zależy nie tyle od specyfiki i obiektywnych właściwości sytuacji, ile od specyfiki i dostępności poszczególnych zasobów, adekwatności i skuteczności strategii ich zastosowania.

Wybierając strategię działania przyspieszycie proces adaptacji, a co za tym idzie - unikniecie konsekwencji syndromu uchodźcy.

TEKST DOSTĘPNY TAKŻE W JĘZYKU UKRAIŃSKIM

Zdjęcie: AK

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.