Terror już był. O roli nauczyciela w asymilacji i integracji uczniów

„Wychowawca, który nie wtłacza a wyzwala, nie ciągnie a wznosi, nie ugniata a kształtuje, nie dyktuje a uczy, nie żąda a zapytuje, przeżyje wraz z dzieckiem wiele natchnionych chwil, łzawym wzrokiem nieraz patrzeć będzie na walkę anioła z szatanem, gdzie biały anioł tryumf odnosi". Tak rolę nauczyciela opisywał znany pedagog Janusz Korczak.

Widział ten zawód nie jako możliwość wykorzystania swojej pozycji i wywierania nacisku na dziecko, ale jako prowadzącego, który z szacunkiem do małego człowieka i jego odrębności prowadzi go za rękę, wskazując drogę. Czy możliwe jest aby szkoła funkcjonowała w ten sposób i czy nie była to przypadkiem wizja jednego człowieka, która nijak ma się do rzeczywistości?

Nauczyciel liderem integracji

Od kilkunastu miesięcy zderzamy się z rzeczywistością wojenną. O ile nie dotyka nas ona bezpośrednio militarnie, o tyle w wymiarze społecznym zmieniła życie na przykład w polskich szkołach. Od ponad roku napływają i uczą się w naszych placówkach oświatowych dzieci z Ukrainy, które oprócz bagażu podręcznego mają ze sobą przede wszystkim bagaż emocjonalny, często wielkością nieadekwatny do ich możliwości psychicznych i rozwojowych.

Nie wszyscy znali język polski i była to dla nich pierwsza bariera do pokonania, a dla nas dorosłych pierwszy moment aby się o nich zatroszczyć i pokazać, że mimo wszystko możemy się porozumieć i dowiedzieć jak oni się czują i czego potrzebują. To, co ważne to podjęcie od razu pracy nad integracją obcokrajowców z grupą klasową, zaangażowanie wszystkich uczniów do pomocy, wsparcia, rozmowy (tutaj z pomocą przychodził translator w telefonie). Nauczyciel powinien tak poprowadzić swoich podopiecznych aby sami widzieli i domyślali się kiedy i jak pomóc nowym kolegom i koleżankom.

Wyważona egzekucja norm i zasad

Po pierwszych tygodniach asymilacji w nowym miejscu zaczynały pojawiać się oczekiwania wobec uczniów i włączanie ich w pracę na lekcji. Słusznie! Bo wspólna praca i wykorzystywanie ich potencjału i umiejętności mogło być przyczynkiem do integracji z klasą. Pytanie tylko w jaki sposób formułowaliśmy nasze oczekiwania? Czy nagle zapomnieliśmy, że te dzieci nie są tutaj z własnej woli i stawialiśmy ich na równi z naszymi uczniami czy jednak z tyłu głowy mieliśmy świadomość, że warto nasze wymagania formułować w nieco inny sposób, z większą uważnością, empatią i wsparciem w sytuacji trudnej.

Oczywiście, że uczniów z Ukrainy obowiązują takie same zasady i normy obowiązujące w szkole, jednak na początkowym etapie warto egzekwować je w delikatniejszy sposób, tłumacząc nasze zasady ale też prosząc uczniów aby pomagali w zrozumieniu kodeksu naszej szkoły. W tej trudnej sytuacji nauczyciele i wychowawcy powinni być przewodnikiem stada, który delikatnie szturcha i mówi „nie" kiedy sytuacja tego wymaga, jednocześnie pokazując prawidłowe zachowania. Jest też przewodnikiem dla polskich uczniów aby swoim przykładem pokazywać i uczyć empatii, wsparcia i pomocy nowoprzybyłym uczniom. A przede wszystkim ma być wrażliwy na wszelkie przejawy nietolerancji i agresji słownej, jeśli z takowymi się spotyka.

Osiągnięcia bez metod przemocy

Dziś po tak długim czasie zdecydowana większość uczniów mówi po polsku i znalazła znajomych wśród uczniów w szkole. Obowiązują ich takie same zasady pracy i funkcjonowania w szkole, co nie oznacza, że wszyscy się do nich stosują i reagują na uwagi. Tak samo jak wśród polskich uczniów znajdują się tacy, którzy wszelkie normy i zasady społeczne łamią z założenia i za nic nie chcą się do nich stosować. Na to nie mamy już wpływu, ale zawsze mamy wpływ na to, aby pokazać, że jako nauczyciele zaoferujemy im pomoc, wsparcie, czas i bycie obok.

Czasami zwykłe pytanie „Jak ci poszedł sprawdzian z angielskiego?" jest pytaniem ważnym, bo pokazuje, że nam zależy, że pamiętamy o trudnościach ucznia z danego przedmiotu i że interesujemy się tym, co się z nim dzieje. I na koniec jeszcze jeden cytat z Korczaka, który mówi o tym, że „Wszystko, co osiągnięte tresurą, naciskiem, przemocą, jest nietrwałe, niepewne, zawodne". A z terrorem spotykali się w swoim kraju ze strony najeźdźcy i może już wystarczy.

TEKST DOSTĘPNY TAKŻE W JĘZYKU UKRAIŃSKIM

Zdjęcie: AK

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.