Dziecko w sieci i mediach społecznościowych - czy za zgodą rodziców?

W środę 31.01.2024 r. w Kongresie USA odbyło się przesłuchanie prezesów Mety, TikToka, X, Snapa i Discorda, które dotyczyło wykorzystywania i krzywdzenia dzieci w mediach społecznościowych. Jednym z najbardziej wyrazistych momentów był ten, kiedy senator Hawley zmusił Marka Zuckerberga do przeprosin. Znamienny był widok, kiedy Zuckerberg przyciśnięty do muru w końcu wstał, obrócił się i przeprosił obecnych na sali rodziców, trzymających zdjęcia swoich dzieci, które zmarły w wyniku samobójstw lub zostały w inny sposób skrzywdzone w Internecie. Bo dzisiaj już nikt nie ma wątpliwości, że media społecznościowe mają dewastujący wpływ na dzieci i młodzież. Meta, światowy gigant, w 2021 r. przeprowadził wewnętrzne badania, z których wynikało, że Instagram przyczynia się do zaburzeń postrzegania własnego ciała przez część młodych dziewcząt. Badania oczywiście zignorowano, o czym później doniósł Wall Street Journal, a dzięki temu dwa lata później postanowiono pozwać Metę za szkodliwy wpływ na młodzież.

Media społecznościowe, wizerunek, świadomość i... lajki

Dużo dziś mówimy o słabym dobrostanie psychicznym dzieci i młodzieży, szukając przyczyn w wielu miejscach, instytucjach i zachowaniach, ale trudno usłyszeć mocny głos o tym, że Internet z całym swoim inwentarzem jest ogromnym obciążeniem dla dzieci i nastolatków. Czy wiemy, co nasze dzieci chcą tworzyć, a następnie publikować w świecie wirtualnym? 6-latka, tańcząca na YouTube w rytm muzyki w wulgarny i wyzywający sposób to dziś nic nadzwyczajnego. I o ile dzieci nie mają świadomości tego, że są wykorzystywane i że w przyszłości będzie to miało wpływ na ich zachowania i emocje, to taką świadomość powinni mieć dorośli i powinni skutecznie kontrolować to, co dzieci robią w sieci. Niestety bardzo popularny jest tzw. sharenting, czyli bezrefleksyjne dzielenie się zdjęciami dzieci przez matkę na jej profilu w mediach społecznościowych. Czy to jest prywatność? Rodzice sami zakładają dzieciom konta i nagrywają filmiki ze wszystkim, co dziecko robi. Wystarczy pójść na spacer lub na pierwszy lepszy plac zabaw, aby usłyszeć „uśmiechnij się", „teraz w drugą stronę", „pokaż jeszcze, jak skaczesz" itd. Na moje pytanie, jakim cudem 10-letnie dziecko ma profil na portalu społecznościowym, skoro obowiązuje określony wiek, słyszę zawsze taką samą odpowiedź: „mama/tata powiedzieli, żebym wpisał wiek powyżej 13 lat". Czy jako rodzice jesteśmy świadomi zagrożeń?

Rodzice i bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w mediach społecznościowych

Gdy do rąk dziecka trafia smartfon z nieograniczonym dostępem do internetu, sami pakujemy je w paszczę lwa, a do tego nie pilnujemy, czy pożre go w całości i ewentualnie jakich narobi szkód. Dorośli sami spędzają mnóstwo czasu online. Dokumentują nie tylko swoje życie, ale też dzieci. Ważna jest jedynie liczba polubień i przychylnych komentarzy. Dlatego też niektóre stany, takie jak Floryda, pracują nad uchwaleniem przepisów, które ograniczą dostęp nastolatków do aplikacji społecznościowych. Stało się to po tym, jak w mediach pojawiły się szokujące historie o wykorzystywaniu seksualnym, kiedy młodzi ludzie byli podstępnie nakłaniani do robienia nieprzyzwoitych zdjęć, a następnie zmuszani do płacenia haraczy. Świat cyfrowy przeplata się ze światem realnym. Czy naprawdę trzeba wszystko udostępniać? Czy rodzice i opiekunowie wiedzą, jak monitorować obecność dzieci na takich platformach jak facebook, instagram, tiktok, snapchat?

Korzystanie z social mediów przez dzieci powyżej 13 roku życia, pornografia i samookaleczenia

Statystyki ujawnione przez anonimową osobę pracującą w Mecie wyraźnie mówią o tym, że 37% użytkowniczek Instagrama w wieku 13-15 lat napotkało na platformie treści zawierające nagość, 24% otrzymało niechciane propozycje o charakterze seksualnym, natomiast 17% napotkało treści pokazujące samookaleczanie. Z badań jasno wynika, że platforma wpływa na zaburzenia wizerunku u co trzeciej nastolatki i odpowiada za wzrost poziomu lęku i depresji. Nastolatki dążą do ideału, którego nie ma, porównują się, starają się wyglądać jak inne użytkowniczki i nikt z dorosłych nie uświadamia im, że to, co widzą nie jest prawdą, a sprytną maszynką do zarabiania pieniędzy. To nie wina dzieci, że chcą być takie jak ktoś, kto jest ładny, zgrabny i osiągnął sukces. To wina dorosłych, że pozwalają na korzystanie ze wszystkiego, co oferuje Internet, często nawet nie wiedząc, na czym dana aplikacja polega lub przeciwnie – pokazując dziecku, że najważniejsze jest to, co wrzucimy do sieci i jak inni będą nam zazdrościć. Czy poważnie traktujemy temat zagrożeń? Czy właściwie chronimy wizerunek dziecka?

Rozmowa z dziećmi i zapewnienie bezpieczeństwa - to ważna część zdrowych relacji

Nie rozmawiamy z dziećmi od małego, nie tłumaczymy im zawiłości Internetu, tylko pozwalamy na korzystanie z serwisów społecznościowych albo zabraniamy na zasadzie „nie, bo nie". To tylko przyczynia się do oszukiwania i zakładania kont bez naszej wiedzy. Czy znamy odpowiedź na pytanie - ile godzin dziennie moje dziecko spędza w sieci? Czy mamy czas, żeby z nim zwyczajnie porozmawiać?

Zakładanie blokad, ograniczenie dostępu, rozmowa i tłumaczenia nie są ograniczaniem wolności dziecka, a jedynie kontrolą nad tym, do czego dziecko ma dostęp, co widzi, czyta i jakie konwersacje prowadzi z innymi użytkownikami. Nie oszukujmy się: dając dzieciom narzędzie w postaci smartfonu i przeróżnych aplikacji uzyskujemy chwilowy spokój, ale to spokój pozorny, który w środku buzuje i kiedyś wybuchnie ze zdwojoną siłą…

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.