Jestem samotny - czy to możliwe w rodzinie?

dr Sabina Zalewska

Z natury człowiek jest istotą społeczną, co oznacza dążenie do życia wśród innych ludzi, nawiązywanie kontaktów, podtrzymywanie relacji osobowych. W efekcie tworzy on społeczność małżeńską, rodzinną, pokoleniową czy zawodową. Właściwie każdy okres życia ludzkiego wymaga pewnego rytmu: i kontaktów, i samotności.

Odróżnienia samotności od osamotnienia dokonał socjolog Jan Szczepański. Poparł to badaniami empirycznymi nad samotnością. Jego zdaniem, osamotnienie może być wynikiem niemożności schronienia się w samotność swojego wewnętrznego świata, jeżeli nie nauczyliśmy się żyć i działać w tym naszym wewnętrznym świecie. Osamotnienie wynika z niedorozwoju świata wewnętrznego, z braku porządku, w którym tworzymy dla siebie samych inny niż zewnętrzny rytm istnienia, inne wymiary wartości, w których jesteśmy wolni od klęsk, upokorzeń, triumfów wynikających z kontaktów z innymi ludźmi, mierzenia się z nimi, niesienia im pomocy czy konfrontacji z nimi. Jest to także świat wolny od cierpień zadawanych nam przez innych ludzi. Samotność jest stanem wybranym przez człowieka, dobrym dla niego, niejako przestrzenią bycia z sobą samym.

Józef Rembowski, jako jeden z pierwszych badaczy polskich, podjął próbę spojrzenia na samotność z perspektywy rodziny. Jego zdaniem, poczucie opuszczenia może prowadzić do samozniszczenia lub wewnętrznie ukierunkowanej wrogości, może także objawiać się agresją i jest silnie związane z niepokojem. Z jego badań wynika, że poczucie osamotnienia w rodzinie jest nieprzyjemnym uczuciem, które pojawia się na skutek niezgodności pomiędzy realnie istniejącymi relacjami interpersonalnymi a oczekiwaniami dotyczącymi tych relacji. Jest to złożone i wielowymiarowe psychospołeczne doświadczenie małżonków, występujące z różnym natężeniem i pod różną postacią. Samotność należy do stanów emocjonalnych, w których współmałżonek jest świadomy izolacji od bliskich i braku możliwości działania na ich korzyść. Może pojawić się również w przypadku utraty kogoś bliskiego i oczekiwania na kogoś, kto mógłby zapełnić powstałą pustkę.

Analizując wymiary osamotnienia w małżeństwie, należy – jak pisze profesor Anna Kotlarska-Michalska – zaznaczyć, że małżeństwo niejako z definicji winno wykluczać istnienie poczucia samotności i osamotnienia u małżonków z tej prostej przyczyny, że bardzo często motywacja uczuciowa ludzi wstępujących w związki małżeńskie połączona jest z chęcią bycia z kimś blisko, z chęcią zagwarantowania sobie oparcia psychicznego w drugiej osobie. Badając powody zawarcia małżeństwa, można odnotować, obok motywacji uczuciowej i instytucjonalnej, również często motywację w formie asekuracji przed osamotnieniem.

Akceptacja ułatwia proces komunikacji i współpracę małżonków w wielu dziedzinach. Z badań Martyny Badyny wynika, że żonaci mężczyźni odczuwający samotność i osamotnienie znacznie częściej wyrażają niezadowolenie z cech partnerki (58,3%) niż mężczyźni niemający tego poczucia (18,4%). Wśród kobiet uskarżających się na poczucie samotności i osamotnienia wskaźnik braku akceptacji męża jest równie wysoki (57,7%), dwukrotnie wyższy niż w grupie kobiet tak nieodczuwających (29,2%). Z badań wynika, że nie chroni przed tym nawet pozornie udany związek małżeński, bowiem aż 38% badanych małżeństw potwierdziło występowanie u nich takiego stanu. Zdecydowanie częściej odczuwały to badane żony (58%) niż mężowie (24%). Można przypuszczać, że mężczyźni niechętnie przyznają się do odczuwania samotności i osamotnienia.

Na podstawie przytoczonych powyżej wyników badań można stwierdzić, że istnieje wiele przyczyn samotności i osamotnienia w małżeństwie. Samotność w związku często pojawia się na styku wspólnotowości i przestrzeni własnej jako samorefleksja. Na każdym etapie życia małżeńskiego partnerzy doświadczają samotności. Nigdy nie może być ona celem samym w sobie, gdyż wówczas zawsze jest czymś złym, tak jak złem jest każde cierpienie.

Zdjęcie ilustracyjne/Pexels.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.