O co tak naprawdę chodzi w metodzie „na wnuczka”?

prof. Jakub Isański

Zapewne większość z nas słyszała już o wyjątkowo podłej metodzie okradania o nazwie „na wnuczka". Oszust, lub oszuści, dzwonią do osoby, którą starają się zmanipulować, by zyskać jej zaufanie i skłonić do przekazania pieniędzy w przekonaniu, że tylko tak mogą komuś bliskiemu pomóc.

Fałszywy krewny chce wzbudzić litość

Z wielu opisów w prasie wiemy, że sprawcy starają się wyszukiwać numery telefonów osób, których imiona, albo miejsce zamieszkania, mogą wskazywać, że są w podeszłym wieku. Krótka rozmowa często wystarczy, żeby zmanipulować nieświadomą ofiarę i nakłonić do przekazania pieniędzy. Oszuści starają się udawać krewnych i bliskich ofiary, na przykład - wnuczka. Przekonują przy tym, że tylko tak mogą uchronić się przed poważnymi kłopotami, np. pożyczając pieniądze na szybką naprawę rzekomo uszkodzonego samochodu, pomoc lekarską czy łapówkę dla sprawcy jakiegoś zmyślonego zdarzenia.

Oszust wykorzystuje wiedzę i naszą ufność

Jak to możliwe, że tak wiele osób nabiera się na te oszustwa? Mimo pozorów przaśności i jawnego ,,naciągactwa", podczas swojego procederu oszuści korzystają z wiedzy naukowej dotyczącej naszej podatności na komunikaty ze względu na ich treść, sposób przedstawienia czy szerszy kontekst całej sytuacji.

Ale z socjologicznej perspektywy znacznie ważniejsze jest zrozumienie tej sytuacji jako społecznej. Dotyczy ona nie tylko pojedynczych osób w jakiejś konkretnej sytuacji życiowej. Metoda „na wnuczka" pojawiła się dlatego, że funkcjonujemy w świecie, w którym mamy naturalną potrzebę zaufania innym ludziom. W przypadku osób starszych, które pamiętają jeszcze znacznie bardziej unormowane życie oparte o reguły wzajemnego zaufania, szacunku i lojalności, ta potrzeba jest jeszcze bardziej naturalna. Niestety, nie może być ona w wystarczającym stopniu zaspokojona wobec naszych sporadycznych kontaktów z krewnymi i bliskimi, zwłaszcza z tymi w podeszłym wieku.

Zgubne skutki braku relacji

Co jeszcze ta metoda mówi nam o naszych czasach czy też o naszym społeczeństwie? Jej szybka kariera poza granicami Polski wskazuje, że nie tylko w naszych stronach cierpimy na brak relacji z bliskimi, a nasze dzieci i wnuki widujemy nieraz tak rzadko, że łatwo nam pomylić ich głos z kimś obcym. W ogóle nasze kontakty z innymi są o wiele rzadsze niż przed laty. Może tak być z wielu powodów - mieszkania w innym mieście, spędzania długich godzin w pracy, albo bogatego życia towarzyskiego.

Ograniczmy zaufanie i się skomunikujmy

Wspomniana metoda doczekała się także wielu odmian: „na policjanta", „na inkasenta", „na pracownika banku". Wszystkie je łączy żerowanie na ludzkim, źle rozumianym, zaufaniu. Ich ofiarami padają ludzie niezależnie od wieku, wykształcenia czy miejsca zamieszkania. Do codziennego funkcjonowania potrzebujemy ufać wielu osobom - policjantom, kolejarzom i listonoszom, którzy noszą mundury, innym kierowcom - którzy razem z nami korzystają z dróg. Pewną pomocą może być tutaj metoda ograniczonego zaufania, która nieraz ratuje nas w niejasnych sytuacjach na drodze czy na przejściu dla pieszych. Zróbmy wszystko, co w naszej mocy, aby nie paść ofiarą takich oszustw, ale także dołóżmy starań, aby nie dotknęło to naszych bliskich - spotkajmy się z nimi, lub choćby zadzwońmy do nich jak najszybciej.

Zdjęcie ilustracyjne: Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.