Alkohol, papierosy i hazard w sieci – jakie są główne uzależnienia młodzieży

Powszechnie wiadomo, że stosowanie używek (picie alkoholu, palenie tytoniu, przyjmowanie leków psychotropowych i narkotyków) przez młodego człowieka może mieć negatywny wpływ na jego zdrowie i rozwój oraz prowadzić do zachowań niezgodnych z porządkiem społecznym. Wyniki badań wskazują na silny związek między używaniem substancji psychoaktywnych a zachowaniami problemowymi czy ryzykownymi.

Hazard, alkohol, papierosy, narkotyki i uzależnienie od Internetu – to problemy coraz większej liczby młodych ludzi w Polsce. Od kilku lat spada używanie dopalaczy, jednak wciąż sięga po nie zbyt wielu uczniów.

Więcej hazardu w sieci

Z badań prowadzonych m.in. przez Fundację CBOS wynika, że w porównaniu z wcześniejszymi okresami wzrósł odsetek młodych ludzi grających w sieci na pieniądze. Blisko 1/3 nastolatków może mieć problem z uzależnieniem od Internetu, a aż 11,5 proc. zadeklarowało, że w sieci spędza co najmniej osiem godzin dziennie (dane NASK).

Młodzi palą papierosy i piją alkohol

Ok. 40 proc. uczniów deklaruje, że pali papierosy, a liczba palącej młodzieży utrzymuje się na tym poziomie od kilku lat.

W odniesieniu do palenia tytoniu przez młodzież 13-letnią, do regularnego palenia przyznało się 2,8 proc. badanych (badania HBSC), ale już wśród 15-latków odsetek procentowy okazał się niemal czterokrotnie wyższy.

Nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic związanych z płcią. W porównaniu z wynikami z roku szkolnego 2013/2014 zmniejszył się o 4,5 punktu procentowego odsetek młodzieży w wieku 11–15 lat, która paliła papierosy kiedykolwiek w życiu, oraz o 3,8 punktu osób palących w ciągu ostatnich 30 dni. Obniżył się również odsetek uczniów w wieku 13–15 lat deklarujących codzienne palenie tytoniu (z 7,2 proc. do 3,3 proc.).

Najbardziej rozpowszechniona substancją psychoaktywną wśród młodzieży szkolnej jest alkohol. Według badania CBOS w ciągu miesiąca poprzedzającego badanie w 2018 roku: 74 proc. (72 proc. w 2016) uczniów przynajmniej raz piło piwo, 62 proc. (63 proc. w 2016) – wódkę i inne mocne alkohole, a 43 proc. (41 proc. w 2016) – wino.

Wyniki polskich badań HBSC zrealizowanych w roku szkolnym 2017/2018, w porównaniu z danymi sprzed czterech lat (z roku szkolnego 2013/2014), przedstawiają mniejszy odsetek młodzieży, która piła alkohol kiedykolwiek w życiu (spadek z 38,8 proc. do 34,6 proc.) oraz w ciągu 30 dni przed badaniem (spadek z 18,4 proc. do 15,9 proc.).

Ponadto odnotowano mniej osób deklarujących upicie się kiedykolwiek w życiu (odpowiednio: 15,5 proc. i 21,1 proc.) i w ostatnich dniach (odpowiednio: 5,9 proc. i 8,4 proc.).

Ostatnio mniej młodzieży sięga po wódkę, natomiast wzrósł odsetek młodzieży sięgającej po wino, w przypadku picia piwa nie zaobserwowano zmian – wynika z przeprowadzonych badań.

Narkotyki nadal groźne

Od 1992 r. młodzież jest pytana o używanie narkotyków w ciągu ostatniego roku. Dzięki temu widać, że odsetek uczniów deklarujących używanie narkotyków w ciągu ostatnich kilku lat nieznacznie spada. W 2013 r. wynosił 18 proc., 2015 r. - 17 proc., a w 2019 r. – 15 proc.

Wśród osób o wysokiej częstotliwości użycia jest młodzież w wieku 15-19 lat. Według danych aż 1,5 proc. młodzieży zażywało narkotyki w ciągu ostatnich 30 dni,

W ciągu ostatnich pięciu lat – nieznacznie – o 4 proc. spadł odsetek chłopców, którzy brali narkotyki. Ale o tyle samo wzrósł odsetek dziewczyn, które zaczęły po nie sięgać.

Do używania narkotyków w ciągu ostatniego roku przyznało się 15 proc. młodzieży, w 1992 r. – zaledwie 5 proc. (rekordowy był 2003 r. - wtedy 24 proc. badanych przyznało się do ich używania).

Wśród polskiej młodzieży konsumpcja napojów alkoholowych jest o wiele bardziej rozpowszechniona niż̇ używanie narkotyków. Trzeba jednak zauważyć, że badania wykazują, iż skala używania narkotyków w Polsce na tle innych krajów UE nie jest duża.

Badania wykazały inne niepokojące zjawisko - uczniowie w Polsce stosunkowo często sięgają po leki psychotropowe (nasenne, uspokajające), nawet bez zalecenia lekarza. Dotyczy to ok. 17 proc. 15–16-latków i ok. 18 proc. 17–18-latków. Wskaźniki używania tych substancji są mniej więcej dwukrotnie wyższe wśród dziewcząt.

Wierzący dalej od narkotyków

Z raportu CEBOS wynika, że w 1999 roku aż 27 proc. badanych odpowiedziało, że narkotyki były sprzedawane na terenie szkoły, w 2019 r. - tylko 6 proc. udzieliło takiej odpowiedzi.

Po narkotyki częściej sięgają uczniowie trójkowi i dwójkowi, rzadziej piątkowi. Wykształcenie rodziców nie ma większego wpływu na to, czy dzieci sięgają po narkotyki. Czynnikiem chroniącym jest wiara. Osoby bardzo religijne mają o wiele mniejsze ryzyko sięgnięcia po narkotyki.

Nastolatki przestają obawiać się marihuany i haszyszu

Najwięcej, bo aż 42 proc. młodych respondentów, którzy przyznali się do doświadczeń z narkotykami, deklarowało, że używali marihuanę i haszysz. Do używania amfetaminy przyznało się 7 proc. młodych osób.

Niepokojące jest, że 35 proc. polskich 15 i 16-latków ocenia dostęp do marihuany i haszyszu jako łatwy, a tylko 28 proc. ocenia ich sporadyczne używanie jako bardzo ryzykowne. To duża zmiana w porównaniu do lat 90., kiedy ponad połowa nastolatków bardzo obawiała się następstw okazjonalnego stosowania tych używek. Tymczasem dla młodych osób stanowią one zwiększone ryzyko wystąpienia psychozy i wielu innych problemów.

Dopalacze mniej używane

Spadło za to spożycie dopalaczy. W 2019 r. młodych osób, które eksperymentowały z nowymi substancjami psychoaktywnymi, wyniósł 3,5 proc., czyli tyle samo, ile było w 2008 r. To trzy razy mniej niż w 2010 r., gdy zanotowano najwyższe odsetki ich spożycia - wtedy też w Polsce działało ponad tysiąc sklepów z dopalaczami i stały się one modnymi używkami.

Z badań wynika, że choć młodzi ludzi rzadziej sięgają po dopalacze, to wzrasta liczba ciężkich zatruć takimi substancjami. Potrzebna jest profilaktyka dla osób, które po nie sięgają – wskazują wyniki badań.

W 2016 roku odnotowano ponad 4300 zatruć dopalaczami, rok wcześniej ponad 7,2 tys. Natomiast według danych Głównego Inspektora Sanitarnego od stycznia do lipca 2021 r. odnotowano w Polsce 318 zatruć i podejrzeń zatruć tzw. dopalaczami. Dwie osoby zmarły.

Chłopcy częściej grają w gry sieciowe i hazardowe

Niepokojące są dane dotyczące ryzykowanego korzystania z Internetu. Niemal wszyscy badani – 99 proc. – mają do dostęp do Internetu i prawie wszyscy (97 proc.) korzystają z sieci za pośrednictwem urządzeń mobilnych. Młodzi ludzie przeciętnie spędzają w Internecie prawie osiem godzin na dobę, czyli dwukrotnie więcej niż jeszcze kilka lat temu. Wskaźniki podbił znacznie okres pandemii i nauka zdalna.

Chłopcy częściej grają w gry sieciowe i hazardowe, a dziewczyny bardziej koncentrują się w sieci na kontaktach towarzyskich, nauce, odwiedzaniu sklepów internetowych oraz śledzeniu blogów – wynika z badań.

Trzy czwarte uczniów bezpiecznie korzysta z Internetu, ale jedna piąta nadużywa sieci. Jeden na stu młodych ludzi przejawia symptomy uzależnienia. Ten problem szczególnie dotyczy tych osób, które spędzają w Internecie więcej niż sześć godzin dziennie.

W porównania do badań sprzed trzech lat wrosło zainteresowanie hazardem w sieci. Bierze w nich udział blisko co piąty młody człowiek, zdecydowanie częściej chłopcy.

Zagrożenie hazardem dotyczy w zdecydowanym stopniu chłopców niż dziewcząt. Istnieje związek między hazardem a uzależnieniem od Internetu: co piąty młody człowiek wskazujący symptomy zagrożenia uzależnieniem od gier na pieniądze jest jednocześnie w grupie podwyższonego ryzyka uzależnienia od Internetu.

Oprac.: wit
Źródło: Puls Medycyny/pulsmedycyny.pl, GUS, rp.pl, hh24.pl, termedia.pl, zdrowie.pap.pl, Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
Zdjęcia: Pixabay.com, Pexels.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.