O pracy z „trudnym rodzicem”, o nowych technologiach i o wypaleniu zawodowym - polscy nauczyciele ciągle się uczą

Szkolenia, webinary, kursy, konferencje, warsztaty, studia podyplomowe. W ciągu trzech ostatnich lat nauczyciele ze szkół, do których wysłaliśmy zapytania, na różne sposoby podnosili swoje kompetencje w rozmaitych obszarach, od wdrażania w edukacji nowych technologii (takich jak sztuczna inteligencja) poprzez specjalne potrzeby edukacyjne uczniów, umiejętności przedmiotowe, bezpieczeństwo w szkole czy współpraca z rodzicami.

Długie listy i różnorodna tematyka. Nauczyciele uczenie (się) mają we krwi

Nauczyciele, zgodnie z Kartą Nauczyciela, mają obowiązek podnoszenia swoich kompetencji zawodowych. W jaki sposób to robią, zapytaliśmy w konkretnych szkołach; w odpowiedzi otrzymaliśmy od 34 placówek listy szkoleń za ostatnie 3 lata (od 1 września 2023 r. do 18 maja 2026 r.), w których brali udział nauczyciele, dyrektorzy lub inni specjaliści pracujący w szkole, tacy jak pedagog czy psycholog.

Na listach znajdowały się szkolenia, webinary, kursy, konferencje, warsztaty, studia podyplomowe oraz inne formy doskonalenia zawodowego; w każdej z form (w skrócie będę nazywać je wszystkie szkoleniami) wziął udział przynajmniej jeden z pracowników szkoły, czasem brało udział kilku nauczycieli, dyrektor lub też całe grono pedagogiczne danej placówki. Były to szkolenia online lub stacjonarne, płatne – opłacone ze środków publicznych, które szkoły posiadają na ten cel – lub bezpłatne, albo też – rzadziej – finansowane ze środków własnych nauczycieli (np. studia podyplomowe), prowadzone przez firmy prywatne czy inne podmioty, m.in. dom kultury czy Ośrodki Doskonalenia Nauczycieli. Różny był także czas trwania poszczególnych szkoleń.

Przyjrzyjmy się tematyce szkoleń.

Sztuczna inteligencja, gry, tańce, „szkoła bez ocen”. Jak nauczyciele podnoszą swoje kompetencje przedmiotowe?

Duża część szkoleń to podnoszenie umiejętności merytorycznych – zdobywanie uprawnień do nauczania kolejnego przedmiotu, ale także poznawanie nowych narzędzi do wykorzystania na lekcjach. Dzięki temu np. nauczyciel zdobył uprawnienia certyfikowanego trenera Rummikub (gra towarzyska), sędziego unihokeja, kierownika wycieczek szkolnych czy poznał tajniki pracy z kartami matematycznymi Grabowskiego bądź przeszkolił się z prowadzenia turniejów szachowych. Były też szkolenia dotyczące ogólnych metod nauczania, motywowania uczniów, rozwijania kreatywności, oceniania kształtującego czy promowania zdrowego trybu życia, a wśród nich kursy o tytułach „W kierunku szkoły bez stopni”, „Bez prac domowych, ale z konstruktywnym doświadczeniem” czy „Sprawdzam bez sprawdzianów”. Pojawiały się także kursy dla prowadzących bibliotekę szkolną czy świetlicę, bajkoterapia, tańce, neurodydaktyka, wykorzystanie skakanek na lekcjach czy z doradztwa zawodowego. Na listach można znaleźć także szkolenia dotyczące oceniania uczniów czy organizacji egzaminów, na temat nowej podstawy programowej, a nawet „Wizytę studyjną w Brukseli dla szkolnych Klubów Europejskich”.

Był też kurs „Andrzej Wajda: uczeń, nauczyciel, twórca. Inspiracje edukacyjne” albo szkolenie „Edukacja klasyczna w szkole – jej paradygmaty i cele. Dlaczego edukację klasyczną uznano za remedium na problemy współczesnej szkoły?” czy szkolenia w temacie radzenia sobie z dezinformacją i „fake newsami”. Była też konferencja „Co dzieci i młodzież powinny wiedzieć o zmianach klimatu?”, kurs „Mindfulness w pracy z dziećmi i młodzieżą” i szkolenie „Joga jako element codziennej aktywności fizycznej dzieci w przedszkolu”.

Nauczyciele poznają także nowe technologie, dowiadują się, jak w nauczaniu stosować np. sztuczną inteligencję, programy Canva, Wordwall, eTwinning, produkty Google, a nawet szkolą się, jak uczyć programowania, prowadzić strony w mediach społecznościowych, wykorzystywać w edukacji robotykę czy Okulary Wirtualnej Rzeczywistości (VR).

Wiele szkoleń dotyczy także szeroko pojętego prawa oświatowego i wprowadzanych w nim zmian, prawa pracy, nadzoru pedagogicznego czy korzystania z elektronicznych dzienników i ministerialnej Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej (ZPE), były także szkolenia dotyczące „Reformy26. Kompas Jutra”.

Specjalne potrzeby edukacyjne, bezpieczeństwo i profilaktyka. Nauczyciele pamiętają o psychice uczniów i własnej

Kolejna duża grupa szkoleń dotyczyła specjalnych potrzeb edukacyjnych (SPE) uczniów; nauczyciele dokształcają się m.in. jak pracować z uczniami autystycznymi, z ADHD czy innymi trudnościami. Tutaj także pojawiły się szkolenia z oceny funkcjonalnej, edukacji włączającej czy projektowania uniwersalnego.

Duża część szkoleń to tematyka bezpieczeństwa uczniów, profilaktyki zdrowia psychicznego, zapobiegania dyskryminacji i samobójstwom; tutaj pojawiają się m.in. kursy dotyczące prowadzenia mediacji, radzenia sobie z emocjami, cyberbezpieczeństwa, uzależnień, przemocy rówieśniczej czy standardów ochrony małoletnich, a także pierwszej pomocy przedmedycznej czy pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Tutaj wpisuje się też webinar „Uczeń w spektrum transpłciowości”.

Niewielka część listy to szkolenia dotyczące samych nauczycieli; były one m.in. o zdrowiu psychicznym nauczycieli, budowaniu autorytetu, o wypaleniu zawodowym, na temat dobrostanu nauczycieli, asertywności, emocji, zdrowego odżywiania czy mobbingu. 

Nauczyciele i rodzice. Do tego też potrzebne są kursy

Do osobnej kategorii przyporządkowaliśmy kursy, dotyczące relacji nauczycieli z rodzicami uczniów. Można tu znaleźć kursy dotyczące komunikacji, w tym dotyczące rodziców dzieci ze SPE czy „uczniów w kryzysie”, oraz pozycje pod nazwą „Co każdy rodzic wiedzieć powinien – nauczyciel w roli edukatora rodziców”, „Szkoła-rodzice. Prawa i obowiązki rodziców wobec dzieci i szkoły. Prawa i obowiązki nauczycieli wobec uczniów i rodziców” i „Przygotowanie do drogi – rola rodzica w kształtowaniu poczucia własnej wartości u dzieci”. 

Dalej znaleźć można pozycje dotyczące „trudnych” rozmów z rodzicami, np. „Rodzic trudny czy wymagający – o kłopotliwej komunikacji” (trzykrotnie), „Relacje z trudnym rodzicem – łagodnie, lecz stanowczo” (trzykrotnie), oraz powtarzające się kursy dotyczące „roszczeniowych rodziców”.

Inne kursy to m.in. „Wychowanie cyfrowe dzieci. Najczęstsze błędy rodzicielskie i co możemy z nimi zrobić?”, „Czy wypalenie rodzicielskie może zagrażać bezpieczeństwu dziecka?”, „Jak przekonać rodziców o konieczności specjalnego wsparcia dla dziecka”, „Jak przeprowadzać trudne rozmowy z rodzicami na temat problemów ich dziecka w szkole i znaleźć sposób na rozwiązanie konfliktu” (dwukrotnie).

Powtarzają się również kursy dotyczące rozwodu rodziców, rodzin dysfunkcyjnych i przemocy domowej, a wśród nich pojawiają się takie tytuły, jak „Procedura odebrania dziecka / zapewnienia dziecku ochrony w świetle zmian, wynikających z rozporządzenia z dnia 4 września 2023 r. oraz zmian, wynikających z tzw. ustawy Kamilkowej” czy „Nie bójmy się wszczynania procedury ‘Niebieskiej Karty’”.

***

Po prześledzeniu tytułów szkoleń, w których uczestniczą nauczyciele, można postawić sobie pytanie o miejsce rodziców we współczesnym systemie edukacji. Czy naprawdę jesteśmy w miejscu, w którym chcielibyśmy być?